Aby lepiej zrozumieć i odpowiednio móc reagować na ból pojawiający się u dziecka poniżej opisuję mechanizmy towarzyszące temu odczuciu.

Czym jest ból?
Ból jest nieprzyjemnym wrażeniem czuciowym, które towarzyszy nam w różnych sytuacjach przez całe życie. Ból powstaje na skutek drażnienia receptorów nocyceptywnych lub uszkodzenia struktur układu nerwowego na każdym szczeblu tzw. drogi bólowej. Do czynników drażniących obwodowe receptory bólowe należą czynniki mechaniczne, termiczne, chemiczne, infekcyjne i nieinfekcyjne procesy zapalne.

Proces powstawania odczucia bólowego obejmuje cztery etapy:

1. Transdukcja - uszkodzenie receptora bólowego powoduje zmianę impulsu elektrycznego prowadzonego przez włókna neuronów obwodowych.
2. Przewodzenie - neurony przekaźnikowe transmitują informacje do wyższych pięter układu nerwowego, do rdzenia kręgowego.
3. Modulacja - bodźce bólowe na tym etapie przekaźnictwa (droga rdzeniowo-korowa) są hamowane albo nasilane poprzez syntezę odpowiednich neurotransmiterów i aktywacji układu wegetatywnego.
4. Percepcja jest końcowym etapem czucia bólu (nocycepcja), ma miejsce w korze mózgu. 

Reakcje towarzyszące bólowi
Kora mózgu rozpoznaje i odpowiada za ocenę sytuacji bólowej oraz za reakcje emocjonalne. Tutaj powstaje poczucie lęku, agresji, gniewu. Kora mózgowa odpowiedzialna jest również za kodowanie modelu zachowań bólowych i zapamiętywanie bólu. Odczuwanie bólu skutkuje zmianą zachowania dziecka, co nazywa się reakcją bólową. Reakcja bólowa obejmuje objawy kliniczne wynikające z pobudzenia wegetatywnego układu nerwowego:

-przyspieszenie czynności serca,
-wzrost ciśnienia krwi,
-pocenie się,
-bladość lub zaczerwienienie skóry,
-przyspieszenie oddechu itp.

Na reakcję bólową składa się również:

-pobudzenie ruchowe dziecka,
-wzrost napięcia mięśniowego
-elementy emocjonalne jak płacz, krzyk, lęk itp.

Ból u dzieci
Dzieci odczuwają natężenie bólu w takim samym stopniu jak dorośli, ale „dzieci boli inaczej” w tym sensie, że cierpienie jest dla nich zdecydowanie bardziej nasilonym, negatywnym doznaniem emocjonalnym. Spokój rodziców czy opiekunów dziecka stanowi „silny środek znieczulający”. Stres, panika, niepokój rodziców nasilają negatywne emocje dziecka, które mają wpływ na natężenie odczuwanego bólu i budowanie wzorca zachowań bólowych na przyszłość.

Opiekując się dziećmi należy przyjąć, że jeżeli mówią, że je boli, to naprawdę tak jest. Jeżeli robią wrażenie, że cierpią, to cierpią naprawdę. Trudności z rozpoznaniem przyczyny bólu u dzieci w wieku niemowlęcym budzą często niepokój i stres u rodziców, a te uczucia u opiekunów nasilają emocjonalną reakcję dzieci na ból. Im młodsze dziecko, tym bardziej niespecyficzne objawy bólu demonstrują (Patrz: Kalendarium dziecięcego bólu).