Ból towarzyszy nam przez całe życie. Opiekując się dziećmi należy przyjąć, że jeżeli mówią, że je boli, to naprawdę je boli. Jeżeli robią wrażenie że cierpią, to cierpią naprawdę i cierpią jak mówią. Ból pourazowy jest prosty do rozpoznania i zlokalizowania w każdej grupie wiekowej. Bóle w przebiegu chorób infekcyjnych lub innych czynników uszkadzających dzieci starsze lokalizują dobrze i potrafią je opisać lub wskazać. Trudności z rozpoznaniem przyczyny cierpienia dziecka w wieku niemowlęcym budzą często niepokój i stres rodziców. Im młodsze dziecko tym bardziej niespecyficzne objawy bólowe demonstruje.

Kolka jelitowa
Noworodki i niemowlęta demonstrują nasilony niepokój ruchowy, głośny, ostry i nieregularny płacz o wysokich tonach oraz cierpiący wyraz buzi. Zwykle dziecko, które trudno jest uspokoić doświadcza większego bólu. Bóle kolkowe brzucha są najczęstszą przyczyną płaczu małego niemowlęcia. Występowanie kolki jelitowej wiąże się z niedojrzałością ilościową pewnych enzymów trawiennych (laktozy) układu pokarmowego. Pojawia się zwykle między drugim, a czwartym tygodniem życia i ustępuje w wieku trzech – czterech miesięcy. Bóle kolkowe brzuszka pojawiają się wkrótce po karmieniu, czasem 1/2 do 1 godziny, dzięki czemu możemy go odróżnić od płaczu spowodowanego głodem, który występuje przed karmieniem. Kolka objawia się nagłym płaczem dziecka, któremu towarzyszy znaczny niepokój ruchowy. Dziecko podciąga nóżki do góry, pręży się, napina. Skóra dziecka bywa zaczerwieniona z wysiłku. Brzuszek jest wzdęty, twardy od nagromadzonych gazów, co powoduje ból. Oddaje duże ilości gazów lub stolca, co sprawia dziecku wyraźną ulgę. Stolce są zwykle „strzelające”, płynne. Podstawowym działaniem niefarmaklogicznym powinno być ukojenie dziecka poprzez kołysanie, ssanie, przytulanie, głaskanie. Istotne jest również opanowanie i spokój rodziców. Zmniejszy to poczucie lęku, niepokoju dziecka, zwiększy poczucie bezpieczeństwa. Zalecane sa również zmiany pozycji ciała, układanie na brzuszku, na boku oraz masaż brzuszka w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, co ułatwi odgazowanie i zmniejszy dolegliwości bólowe. Dolegliwości bólowe łagodzi również ciepła kąpiel. W przypadku, gdy ból jest bardzo dotkliwy i często nawracający zaleca się podawanie środków absorbujących gazy, herbatek z kopru włoskiego lub bezpiecznych środków przeciwbólowych (patrz: APAP dla Dzieci). Matkom karmiącym piersią zaleca się dietę lekkostrawną, pozbawioną produktów powodujących wzdęcia brzucha, ostrych przypraw itp. Dzieciom karmionym sztucznie zaleca się mieszanki o obniżonej zawartości laktozy.

Ząbkowanie
Niemowlęta około 6. miesiąca życia bywają niespokojne, drażliwe, płaczące z powodu bolesnego ząbkowania. Objawy bólowe demonstrują wkładając paluszki do ust, dyskomfort odczuwają podczas ssania, kąsają pierś lub smoczek. Obserwowane są także zaburzenia snu, dzieci budzą się często w nocy z płaczem. Ulgę przynosi masaż dziąseł ze środkami znieczulającymi lub w przypadkach nasilonych dolegliwości podawanie bezpiecznych środków przeciwbólowych. Bardzo istotne dla tego okresu jest przestrzeganie higieny jamy ustnej. Toaleta jamy ustnej gazikiem nawilżonym przegotowaną wodą lub za pomocą miękkiej szczoteczki do ząbków stanowić będzie trening dla wyrobienia u dziecka nawyku higieny jamy ustnej w przyszłości.

Zapalenie ucha środkowego
Częstym schorzeniem okresu niemowlęcego przebiegającym z dolegliwościami bólowymi jest ostre zapalenie ucha środkowego. Zwykle dziecko pociera główką po podłodze, sięga rączką w okolicę ucha. Jest drażliwe, niespokojne. Ssanie i połykanie nasila dolegliwości bólowe, co objawia się niechęcią dziecka do jedzenia, przerywa ssanie z głośnym płaczem. Często zapaleniu ucha towarzyszy gorączka, co przyspiesza decyzję rodziców o konieczności konsultacji z lekarzem. Lekarz na pewno zaleci oprócz leczenia przyczynowego leki przeciwbólowe przywracające komfort życia dziecku.

Ból poszczepienny
W pierwszych 2 latach życia dziecko otrzymuje ok. 10 infekcji związanych z koniecznością przeprowadzenia szczepień ochronnych. Szczepienia wykonywane są cyklicznie w odstępach 4-6 tygodni w pierwszym półroczu życia dziecka. Dolegliwości bólowe związane z zabiegiem szczepienia można zmniejszyć poprzez dostarczenie bodźców sprawiających dziecku przyjemność np.: głaskanie, podanie piersi lub smoczka do ssania, odwrócenie uwagi ulubioną zabawką, bliskość i głos matki. Stwierdzono również, iż podanie małemu dziecku niewielkiej ilości stężonej glukozy ma działanie przeciwbólowe. Rodzice muszą pamiętać, że dzieci są bardzo czułe na reakcje emocjonalne rodziców i ich niepokój zauważony przez dziecko w każdym wieku, może nasilić jego doznania bólowe.

Urazy
Dzieci po pierwszym roku życia, rozpoczynając naukę chodzenia narażone są na liczne, mniej lub bardziej dotkliwe urazy. Zwykle wrażenia bólowe potęgowane są przez lęk i poczucie utraty bezpieczeństwa podczas upadku czy uderzenia. Spokojna reakcja rodziców czy opiekunów, pozbawiona nadmiernych emocji szybko uspokaja dziecko. Masaż i głaskanie miejsca urazu powoduje, iż dziecko szybko zapomina o bólu. Pamiętać jednak należy, że uraz skutkujący zmianą zachowania dziecka należy konsultować z lekarzem.

Kiedy do lekarza?

• jeżeli dziecko po urazie głowy jest ospałe, nie chce jeść, pojawią się wymioty;
  obserwujemy bladość skóry;
• jeżeli po urazie kończyn narasta obrzęk, zasinienie, dziecko oszczędza kończynę (brak ruchów czynnych) bądź utyka;
• jeżeli uraz powoduje przerwanie ciągłości tkanek, powstaje krwawiąca rana;
• jeżeli dziecko uległo poparzeniu;
• jeżeli dziecko połknęło ciało obce lub ciało obce znajduje się w otworach nosowych czy uchu;
• nieudolne próby ewakuacji drobnych ciał obcych z jamy nosa czy ucha niosą ryzyko groźnych powikłań.