Wiosna to pora roku, którą lubimy najbardziej. Po długich jesienno-zimowych wieczorach, ciemnych, szarych i zimnych porankach wszyscy z niecierpliwością wypatrujemy pierwszych oznak wiosny. O tej porze roku podobnie jak otaczająca nas przyroda również i my, budzimy się z długiego zimowego snu. Aktywność procesów metabolicznych w organizmie człowieka stopniowo wzrasta, a zgromadzone poprzedniego lata zapasy najczęściej są już wyczerpane. Organizm nie jest gotowy na gwałtowne zmiany w otaczającym nas środowisku mimo, że czujemy nagły przypływ energii.

Zjawisko przesilenia wiosennego może dotyczyć zarówno dorosłych jak i dzieci. Wszyscy zaczynamy odczuwać senność, zmęczenie, znużenie, stajemy się bardziej wrażliwi na ból, bywamy często rozdrażnieni, mniej odporni na stres i mamy trudności z koncentracją. Jesteśmy również bardziej podatni na infekcje.

Układ odpornościowy chroni przed czynnikami zakaźnymi
W środowisku człowieka mamy do czynienia z olbrzymią ilością drobnoustrojów zakaźnych – wirusów, bakterii, grzybów czy pierwotniaków. Mogą one wywoływać różne objawy i jeśli mnożą się w sposób niekontrolowany, potrafią doprowadzić do rozwoju wielu chorób. Najczęściej zetknięcie się z tymi patogenami nie wywołuje poważnych następstw. Dzieje się tak dzięki układowi odpornościowemu człowieka, który powstał, aby chronić nas przed czynnikami zakaźnymi. Mikroorganizmy mogą wnikać do naszego ustroju na wiele sposobów, dlatego niezbędna jest znaczna różnorodność odpowiedzi immunologicznej, po to aby stawić czoła każdemu zakażeniu.

Jak organizm broni się przed atakiem wirusów?
W pierwszym rzędzie skuteczną barierą, która chroni przed wniknięciem wielu chorobotwórczych mikroorganizmów jest powierzchnia ciała. Tylko nieliczne czynniki zakaźne są w stanie przenikać przez nienaruszoną skórę. Wiele z nich wnika jednak przez nabłonki przewodu pokarmowego, dróg moczowych czy przez drogi oddechowe. Tu na straży stoją mechanizmy odpowiedzi immunologicznej. Komórki niszczą mikroorganizmy, którym udało się wtargnąć do naszego ustroju. Najważniejsze z nich to białe ciałka krwi (leukocyty), które działając jako pierwsza linia obrony przed zakażeniem, wiążą drobnoustroje, pochłaniają je i zabijają. Innymi, równie ważnymi komórkami są limfocyty, które zaangażowane są w bardziej precyzyjne rozpoznawanie poszczególnych patogenów i zwalczanie ich z udziałem przeciwciał. Zapamiętują one patogen i w sytuacji powtórnego zakażenia wytwarzają bardziej skuteczne i szybsze mechanizmy obrony przed nim. Pomiędzy takimi komórkami istnieje ścisła współpraca, której jedynym celem jest rozpoznanie czynnika zakaźnego i skuteczna jego eliminacja.

Od czego zależy sprawność układu immunologicznego?
Sprawne działanie układu odpornościowego zależy od wielu czynników, zarówno w okresie życia płodowego, kiedy to zaczyna rozwijać się układ immunologiczny, jak i po urodzeniu, gdy kształtuje się i dojrzewa. Już karmienie piersią, ze względu na obecność w mleku matki przeciwciał chroni noworodka i niemowlę przed zakażeniami przewodu pokarmowego i układu oddechowego. Właściwości odpornościowe pokarmu ułatwiają dziecku bezpiecznie przejść ze środowiska w łonie matki do świata zewnętrznego. Jednym z głównych czynników środowiska zewnętrznego, mającym wpływ na organizm człowieka, utrzymanie dobrego stanu zdrowia i prawidłowe funkcjonowanie wszystkich układów, w tym również układu odpornościowego jest racjonalne żywienie. Szczególnie dotyczy to dzieci i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju. 

Osłabienie któregokolwiek z elementów układu odpornościowego i w efekcie niedostateczna sprawność immunologiczna (niedobory odporności) powoduje, że wystawieni jesteśmy na większe ryzyko zakażenia i bywa, że nie jesteśmy zdolni skutecznie go zwalczyć. Niedobory odporności mogą wynikać zarówno z powodu np. niedożywienia jak i brania, leków czy zakażenia (skrajnym przykładem jest zakażenie wirusem HIV).

Najważniejsze przyczyny niedoborów odporności u dzieci
Jedną z ważniejszych przyczyn wtórnych niedoborów odporności u dzieci jest niedostateczna podaż białka w diecie. Dieta dziecka powinna być różnorodna, urozmaicona i niemonotonna, zapewniając prawidłowy wzrost i rozwój młodego organizmu. Oprócz podstawowych składników pokarmowych takich jak białko, węglowodany czy tłuszcze, nie należy zapominać o równie ważnych składnikach mineralnych i witaminach. Bogatym źródłem witamin, składników mineralnych i mikroelementów są świeże warzywa i owoce.

Jednak ze względu na ograniczony dostęp do świeżych warzyw i owoców w okresie jesienno-zimowym, dieta niejednokrotnie wymaga uzupełnienia w preparaty witaminowe.
Niedobory witamin i składników mineralnych są znaczącym czynnikiem rozwoju wielu chorób, które mogą się pojawić w życiu dorosłym np. ryzyko chorób układu krążenia. Większość znanych nam witamin korzystnie wpływa na funkcjonowanie układu immunologicznego. Witamina A wzmacnia układ odpornościowy, szczególnie w przebiegu chorób zakaźnych a β-karoten, prekursor witaminy A, chroni nasze komórki przed szkodliwym działaniem promieni UV i zapobiega powstawaniu nowotworów skóry.

Do prawidłowego funkcjonowania mięśni, układu ruchu i układu nerwowego niezbędne są również witaminy z grupy B. Bardzo ważnym składnikiem diety dziecka jest również żelazo. Niedobór tego pierwiastka poza niedokrwistością, wywołuje wiele niekorzystnych zmian w nabłonku przewodu pokarmowego, które prowadząc do zaburzeń wchłaniania mogą przyczynić się do utraty białek i ich niedoboru w organizmie. Niedobór żelaza jest również, poprzez zaburzenia odporności, odpowiedzialny za nawracające zakażenia układu oddechowego u dzieci.

Ponieważ z każdym dniem wiosna jest coraz bliżej, warto zadbać o kondycję naszą i naszych pociech, wybrać się z całą rodziną i psem na dłuższy spacer, rozruszać mięśnie, stawy, pobudzić krążenie i układ nerwowy. Ruch na świeżym powietrzu na pewno pomoże zwalczyć uczucie senności i zimową ociężałość oraz zaostrzy apetyt. A w przygotowywanych naszym dzieciom i całej rodzinie posiłkach, nie zapominajmy o dużej ilości bogatych w witaminy i mikroelementy świeżych warzyw i owoców.